Czym jest JUDO?
Judo pochodzi z Japonii. Jego twórcą był Jigoro KANO (1860-1938). Zebrał on i ulepszył chwyty jiu-jitsu nadając im nową formę. Kano usunął z jiu-jitsu elementy mogące zagrozic zdrowiu lub życiu wprowadzając nowe, stworzone przez siebie. Nazwę JUDO można tłumaczyć jako "drogę do zwinności" lub "drogę ustępowania" (JU - zwinnie, ustępować; DO - droga, zasada).
Współczesne judo jest sportem ściśle ograniczonym przepisami opartymi na starych japońskich zasadach walki wręcz. Jest to rodzaj walki zapaśniczej, wymagającej specjalnego ubioru zwanego "judogi". Jakkolwiek judo wywodzi się z wojskowej sztuki walki na śmierć i życie, zastosowanie judo do obrony osobistej jest obecnie celem drugoplanowym. Ogólny rozwój fizyczny, a następnie uzyskanie skuteczności w zawodach, oto główne cele współczesnego judo.
Celem przewodnim, uzyskanym przez systematyczne ćwiczenia, wysuniętym przez twórcę judo - Jigoro Kano, jest "doskonalenie samego siebie".
Judo przyczynia się do harmonijnego rozwoju, przekonuje, że nie siła i ciężar ciała, a szybkość i zręczność są czynnikami decydującymi w działaniu. Jest dla młodzieży właściwym systemem wychowania fizycznego, sportem, który najlepiej przygotowuje do życia. Pozwala młodzieży nie tylko odkryć i rozwijać własne możliwości, ale także osiągnąć skuteczność w działaniu. Judo rozwija szybkość, zwinność, wytrzymałość i siłę, a także spostrzegawczość, opanowanie, odwagę, odporność, koncentrację i wytrwałość. Jego wpływ wychowawczy jest niezaprzeczalny.
Trzy elementy JUDO według prof. Jigoro Kano
Judo rentai-ho - Judo jako metoda rozwoju fizycznego - trening ma obejmować wiele ćwiczeń ogólnosprawnościowych, które pozwolą na wzmocnienie oraz uleastycznienie mięśni oraz ścięgien. Konsekwencją tego jest poprawa sprawności oraz stanu zdrowia.
Judo shobu-ho - Judo jako sztuka walki - szczególne znaczenie ma zasada wykorzystania siły rywala do pokonania osoby posiadającej przewagę fizyczną, według maksymy "ustąp aby zwyciężyć".
Judo shushin-ho - Judo jako trening rozwoju moralnego oraz etycznego - podkreślał kształtowanie osobowości oraz pozytywnych cech charakteru. Uważał ten cel jako najważniejszy spośród powyższych. Jigoro Kano uważał, że studenta Judo powinny wyróżniać następujące cechy:
- inteligencja
- wyrazista osobowość
- umiarkowanie
- prawość
- uczciwość
- cierpliwość
- uprzejmość
- skromność
- rzetelność
- odwaga
- życzliwość dla innych
Judoka ma nie myśleć o judo przez pryzmat zwycięstw lub porażek, a na przeciwnika nie można patrzeć jak na wroga. Zatem judo nie można postrzegać jedynie jako sztukę walki czy dyscyplinę sportową, lecz również jako pewną filozofię postępowania, także poza matą.
źródło: R. Ruszniak, R. Zieniawa, JUDO Pomost pomiędzy tradycją i współczesnością, AWFiS Gdańsk, 2003
Stopnie szkoleniowe (Kyu) i mistrzowskie (Dan)
W judo są stopnie uczniowskie – Kyu i mistrzowskie – Dan. Wcześniej nie istniały stopnie Kyu w żadnej sztuce walki. Tradycyjnie judoką nazywano osobę posiadającą stopień 4 kyu lub wyższy. Pozostałe osoby nazywano kenkyu-sei. Obecnie jednak tytułem judoki nazywa się każdego kto trenuje ten sport. Analogicznie nazwa sensei była przypisana osobom o stopniu mistrzowskim 4 dan lub wyżej.
Stopniom Kyu odpowiadają poszczególne kolory pasa:
- 6 Kyu – biały pas (rokyu)
- 5 Kyu – żółty pas (gokyu)
- 4 Kyu – pomarańczowy pas (yonkyu)
- 3 Kyu – zielony pas (sankyu)
- 2 Kyu – niebieski pas (nikyu)
- 1 Kyu – brązowy pas (ikkyu)
- 1 Dan, shodan – pas czarny
- 2 Dan, nidan – pas czarny
- 3 Dan, sandan – pas czarny
- 4 Dan, yodan – pas czarny
- 5 Dan, godan – pas czarny
- 6 Dan, rokudan – biało-czerwony lub czarny
- 7 Dan, shichidan – biało-czerwony lub czarny
- 8 Dan, hachidan – biało-czerwony lub czarny
- 9 Dan, kyudan – czerwony lub czarny
- 10 Dan, judan – czerwony lub czarny
Stopniom Dan odpowiada czarny pas. Jednak od 6 Dana można nosić zarówno pas czarny, jak i biało-czerwony, a od 9 czarny lub czerwony.
Awans na wyższy stopień odbywa się po zdanym egzaminie. Najpierw zdaje się na biały pas, a następnie na kolejne. Egzamin sprawdza czy judoka opanował techniki wymagane na stopień. Przy egzaminach na stopnie powyżej 3 Kyu pod uwagę mogą być brane również wyniki sportowe. Stopnie od 7 Dana mają charakter honorowy. Stopnie 7 i 8 dan są przyznawane przez kontynentalne federacje (np. Europejska Federacja Judo - EJF) na wniosek krajowych związków, natomiast stopnie 9 i 10 przyznaje Międzynarodowa Federacja Judo (IJF) na wniosek federacji kontynentalnych. Do tej pory zaszczytu przyznania 10 Dana dostąpiło tylko dwóch europejczyków, byli to: Charles Palmer i Anton Geesink.
Komendy sędziowskie w walce judo dzieci
Wszystkie komendy sędziowskie wypowiadane w trakcie walki nie są w języku polskim lecz, podobnie jak nazwy technik judo, w języku japońskim. Aby móc wziąć udział w walce sędziowanej należy opanować kilka podstawowych komend. Aby łatwiej można było je zapamiętać, dołączamy odpowiednie obrazki. Sędzia oprócz wypowiadania konkretnych słów wykonuje także ustalone gesty. Wynika to między innymi z faktu, iż na zawodach przy głośnym dopingu kibiców czasami można nie dosłyszeć komend. Wówczas przydaje się gestykulacja sędziego.
Sędzia rozpoczyna walkę oraz każdą kolejną akcję komendą HAJIME! (czyt. Hadżime). Przerwanie walki to komenda MATTE! (czyt. Mate!). Jeżeli czas walki upłynął i sędzia chce ogłosić koniec, wówczas mówi MATTE SOREMADE! (czyt. Mate Soremade).
MATTE! IPPON WAZA-ARI WAZA-ARI
AWASETE IPPON
Aby wygrać walkę należy skutecznie założyć trzymanie (przez 25 sekund) lub wykonać rzut na plecy z odpowiednią siłą, szybkością i kontrolą nad partnerem. Starsi zawodnicy mogą też stosować dźwignie na staw łokciowy oraz duszenia, jednak na zawodach dzieci techniki te są oczywiście zabronione. Zwycięstwo przed czasem to ocena IPPON, którą sędzia ogłasza unosząc nad głową wyprostowaną rękę.
Jeżeli uda nam się rzucić przeciwnika na jedną łopatkę (a nie na "pełne" plecy) lub utrzymać w trzymaniu przez 20-24 sekundy, wówczas sędzia ocenia technikę na WAZA-ARI (czyt. wazari). Widoczne jest to na trzecim rysunku powyżej. Jeżeli zawodnik dwa razy uzyska ocenę WAZA-ARI, wtedy też wygrywa walkę przed czasem. Mogą być to dwa rzuty, dwa skutecznie założone trzymania albo jeden rzut połączony z jednym trzymaniem. Wówczas sędzia wypowiada słowa WAZA-ARI AWASETE IPPON (czyt. wazari awasete ippon) i wykonuje gest pokazany na czwartym rysunku. Sędzia najpierw pokazuje gest WAZA-ARI (rysunek 3), po czym unosi rękę pionowo jak przy geście oznaczającym IPPON (rysunek 2).
Ostatnią oceną w judo jest YUKO (czyt. juko). Rzut jest oceniony na YUKO jeśli rywal upadnie na bok lub uda nam się przytrzymać go w trzymaniu przez 15-19 sekund. Gest sędziego ukazuje rysunek poniżej.
YUKO HIKIWAKE
Jeśli walka zakończy się remisem, wówczas sędzia ogłasza to komendą HIKIWAKE! i wykonuje gest z rysunku 2 powyżej. Remisy nie zdarzają się na zawodach dzieci. Po upływie czasu walki albo zarządzana jest krótka dogrywka, albo sędzia sam wybiera osobę, która według niego była lepsza.
Sędzia, który siedzi poza matą przy tablicy punktowej, zaczyna mierzyć czas trzymania kiedy sędzia wypowie oraz pokaże komendę OSAEKOMI (czyt. osajkomi). Aby tak się stało osoba trzymana musi leżeć na macie na dwóch łopatkach. Gest sędziego przedstawia pierwszy rysunek poniżej. Jeśli osobie trzymanej uda się uciec, sędzia ogłasza TOKETA i od tej chwili czas trzymania zostaje przerwany. Bezpośrednio po tym sędzia konsultuje się z sędzią bocznym mierzącym czas i jeśli zawodnik trzymał rywala 15 sekund lub dłużej, wówczas przyznaje odpowiedni punkt.
OSAEKOMI TOKETA ANULOWANIE PUNKTÓW POPRAWIENIE JUDOGI
Zdarza się, że sędzia się pomyli i chce zmienić swoją decyzję. Wówczas pokazuje punkt, który chce odwołać (na przykład yuko) i wykonuje gest ukazany na rysunku trzecim (macha ręką ponad głową).
Jeśli w trakcie walki rozwiąże się pas, lub judoga nie będzie poprawiona, wówczas sędzia każe nam ją poprawić gestem z rysunku 4. Po zakończonej walce sędzia wskazuje wyprostowaną ręką zwycięzcę.
Zasady walki zostaną przedstawione przez trenerów na treningu. Powyższe komendy nie są jedynymi, walka zawodników bardziej doświadczonych wymaga wprowadzeniu jeszcze kilku innych nie spotykanych na zawodach dzieci (między innymi kary shido).
obrazki pochodzą ze stron: www.ccsf.edu/Resources/ccsframs.com/judo/referee_signals.htm oraz www.judograndsaconnex.ch/genevois.htm
